22 stycznia 2026 roku TSUE wydał wyrok w sprawie o sygn. akt C-902/24, w którym jednoznacznie potwierdził możliwość korzystania przez bank z ewentualnego zarzutu potrącenia. W ocenie TSUE potrącenie sprzyja rozliczeniu stron w jednym postępowaniu.
TSUE potwierdził, że potrącenie nie niweczy ani w żaden sposób nie ogranicza roszczenia restytucyjnego konsumenta. W konsekwencji stosowanie potrącenia należy uznać za zgodne z zasadą skuteczności i pozwala na kompleksowe rozliczenie stron w jednym postępowaniu, ponieważ poprzez dokonanie potrącenia zostaje usunięta niepewność stron co do rozliczenia.
TSUE słusznie uznał, że zarzut potrącenia może zostać zgłoszony przez bank także w sposób ewentualny. Działanie takie jest procesowo efektywne, zgodne z zasadą ekonomii procesowej oraz interesem obu stron, przy jednoczesnym umożliwieniu bankowi prawa do obrony swoich praw w procesie. TSUE słusznie zwrócił uwagę, że gdyby bank nie mógł podnieść zarzutu potrącenia, to jego prawo do skutecznej ochrony sądowej zostałoby naruszone w sposób nieproporcjonalny.
Zgodność z praktyką krajową i orzecznictwem Sądu Najwyższego
Stanowisko TSUE w tym zakresie jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem krajowym. Dopuszczalność podniesienia tzw. ewentualnego zarzutu potrącenia została zaakceptowana w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2013 r. w sprawie o sygn. akt V CSK 389/12, postanowienie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2016 r., II CZ 83/16) i odpowiada dotychczasowej praktyce sądów powszechnych, które dopuszczały możliwość stosowania tego typu zarzutów.
Potrącenie jako jedna z form odzyskania kapitału przez bank
TSUE jednoznacznie wskazał, że potrącenie stanowi jedną z wielu form odzyskania przez bank kapitału, potwierdzając przy tym, że stwierdzenie nieważności umowy nakłada na konsumenta obowiązek rozliczenia się z bankiem.
Termin zwrotu środków i brak podstaw do różnicowania zasad
Trybunał nie wypowiedział się jednoznacznie co do terminu, który powinien zostać wyznaczony konsumentowi na zwrot środków postępowania. Nie ma jednak żadnych podstaw, żeby stosować inne zasady wyznaczania terminów dla konsumenta, a inne dla przedsiębiorcy.
Koszty postępowania a ocena zachowania konsumenta
Trybunał nie zajął jednoznacznego stanowiska w zakresie obciążania konsumentów kosztami postępowania. TSUE zwrócił jednak uwagę, że sąd krajowy powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w celu uwzględnienia, w stosownym przypadku, ewentualnej złej wiary konsumentów, którzy pomimo informacji otrzymanych od sądu, niesłusznie sprzeciwiają się potrąceniu wzajemnych wierzytelności. W ocenie TSUE zachowanie konsumenta może mieć szczególne znaczenie przy podjęciu decyzji co do kwestii rozdziału kosztów postępowania.
Wyrok ten stanowi ważny sygnał dla sądów i potwierdza, że stosowanie potrącenia realizuje cele wynikające z Dyrektywy 93/13.
Autor: Robert Wechman, radca prawny, partner, Dyrektor Departamentu Sporów Sądowych w Lawspective
E-mail: robert.wechman@lawspective.pl