Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 w przestrzeni publicznej pojawiły się głosy o drodze do masowego stosowania sankcji kredytu darmowego (SKD). Kancelarie reprezentujące kredytobiorców starają się pokazać, że linia orzecznicza się zmieniła i banki zaczęły masowo przegrywać postępowania. Rzeczywistość jest jednak inna. 

Analiza trendów orzeczniczych z ostatnich tygodni 2026 r. ukazuje perspektywę odmienną od tej kreowanej w mediach – w dominującej większości spraw sądy powszechne podzielają argumentację sektora bankowego, oddalając powództwa kredytobiorców. 

Wyrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2026 r. nie przyniósł gwałtownej zmiany dotychczas stabilnej linii orzeczniczej. Polskie sądy wbrew oczekiwaniom kredytobiorców nie stosują sankcji kredytu darmowego automatycznie.

Brak automatyzmu w stosowaniu sankcji kredytu darmowego

Sądy krajowe potwierdzają, że orzeczenie Trybunału nie uzasadnia automatycznego zastosowania sankcji kredytu darmowego przewidzianej w ustawie o kredycie konsumenckim (UKK). 

Sądy zwracają uwagę, że z wyroku TSUE wynika, że bank co do zasady nie ma podstawy do naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, lecz nie stanowi to naruszenia obowiązku informacyjnego. Czym innym jest nadwyżka, którą uzyskuje bank przy takim naliczeniu kosztów, a czym innym obowiązek informacyjny. 

Linia orzecznicza polskich sądów pozostaje spójna – aby zastosować sankcję kredytu darmowego, musi dojść do rzeczywistego i rażącego wprowadzenia konsumenta w błąd, które realnie wpłynęło na jego decyzję przy zawarciu umowy. Samo stwierdzenie, że bank naliczał odsetki również od kredytowanych kosztów (np. prowizji), nie oznacza, że informacja o tym mechanizmie była dla przeciętnego konsumenta niezrozumiała.

W motywie 60 powołanego wyroku, Trybunał jednoznacznie dopuścił możliwość ekonomicznego zarobkowania przez bank i rekompensowania kosztów kredytu poprzez zastosowanie proporcjonalnie wyższego oprocentowania kapitału udostępnionego konsumentowi. TSUE wprost wskazał, że kredytodawca ma prawo w ten sposób przeciwdziałać utracie wartości pieniądza w czasie oraz uwzględniać koszty nieobjęte oprocentowaniem, co potwierdza, że samo dążenie do zysku i rozłożenie ciężaru ekonomicznego w umowie pozostaje w pełni neutralne z punktu widzenia prawa unijnego.

Stanowisko to potwierdza szereg wyroków sądów I instancji, np. z taką oceną zgodził się w szczególności Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie w wyroku z dnia 20 maja 2026 r., sygn. akt II C 4275/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie w wyroku z dnia 21 maja 2026 r. sygn. akt II C 4566/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie w wyroku z dnia 22 maja 2026 r. sygn. akt II C 4733/25, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie w wyroku z dnia 6 maja 2026 r. sygn. akt I C 2650/25, Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu w wyroku z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt XI C 2053/25, Sąd Rejonowy w Wejherowie w wyroku z dnia 30 kwietnia 2026 r, sygn. akt I C 2774/24, Sąd Rejonowy w Dąbrowie Tarnowskiej w wyroku z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt I C 308/25, Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w wyroku z dnia 15 maja 2026 r., sygn. akt IX C 1623/25, Sąd Rejonowy w Pruszkowie w wyroku z dnia 18 maja 2026 r., sygn. akt I C 1276/25 czy Sąd Rejonowy w Pile w wyroku z dnia 22 maja 2026 r., sygn. akt I C 135/26.

Co jednak istotniejsze, podstaw do uwzględniania żądań kredytobiorców nie znajdują również sądy II instancji, m.in. Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 11 maja 2026 r., sygn. akt V Ca 3676/25, Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 20 maja 2026 r., sygn. akt XXVII Ca 3086/25, Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 25 maja 2026 r., sygn. akt XXVII C 3583/25, Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 4 maja 2026 r., sygn. akt V Ca 45/26, Sąd Okręgowy w Kaliszu w wyroku z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt II Ca 16/26, Sąd Okręgowy w Poznaniu w wyroku z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt XV Ca 2631/25, Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 27 kwietnia 2026 r., sygn. akt III Ca 785/25, czy Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 18 maja 2026 r., sygn. akt III Ca 341/24.

Konsument nie działał w warunkach „deficytu informacyjnego”

Kluczowe dla oceny każdej umowy jest to, czy bank w sposób przejrzysty wytłumaczył, co składa się na kapitał oraz że jego część przeznaczona jest na zapłatę pozaodsetkowych kosztów kredytu. Z oceny sądów wynika, iż standardowa praktyka bankowa precyzyjnie wskazywała kwotę, od której faktycznie pobierane są odsetki.

Prawo unijne i orzecznictwo TSUE posługuje się modelem „przeciętnego konsumenta” – osoby dostatecznie uważnej, rozsądnej i należycie poinformowanej. Taki konsument, po lekturze umowy, wiedział dokładnie, jaka kwota podlega oprocentowaniu. Zarzuty o braku przejrzystości są więc w większości przypadków trudne do udowodnienia na sali sądowej.

Działanie w zaufaniu do państwa i organów nadzorczych

Praktyka kredytowania pozaodsetkowych kosztów kredytu opierała się na ścisłym stosowaniu prawa krajowego, a zwłaszcza na nowelizacji UKK wprowadzonej w dniu 17 stycznia 2014 r., która wręcz usankcjonowała takie rozwiązanie. Co więcej, to Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w oficjalnych stanowiskach z lat 2012–2013 wskazywał wyraźnie, że ani prawo krajowe, ani unijne nie zakazują takiego mechanizmu, wypracowując wręcz tzw. prounijną wykładnię przepisów.

Zastosowanie sankcji kredytu darmowego może rodzić istotne wątpliwości z perspektywy zasad pewności prawa oraz ochrony uzasadnionych oczekiwań uczestników obrotu. Obowiązujące w polskim porządku zasady stabilności obrotu prawnego oraz zaufania do państwa wykluczają pociąganie banków do odpowiedzialności represyjnej za rzekomy „błąd co do prawa”, którego w owym czasie – przy zachowaniu najwyższej staranności – po prostu nie mogły przewidzieć.

Zmiana interpretacji przepisów przez organy unijne nie może prowadzić ex post do ingerencji w umowy zawarte wiele lat wcześniej, przekreślając treść stosunków zobowiązaniowych kształtowanych w dobrej wierze. Zastosowanie sankcji darmowego kredytu, pozbawiającej kredytodawcę w całości prawa do wynagrodzenia za udostępniony kapitał, wyraźnie narusza wyrażoną w Dyrektywie 2008/48/WE zasadę proporcjonalności.

Wyrok C-744/24 należy zatem odczytywać z rozwagą i zgodnie z jego rzeczywistym brzmieniem. Stanowi on zaledwie jeden z elementów wielowątkowej oceny dokonywanej przez niezawisłe sądy krajowe, a argumenty przemawiające za brakiem zastosowania sankcji kredytu darmowego pozostają racjonalne i uzasadnione. Są one oparte na przepisach prawa, których prawidłową interpretację wspiera zdecydowana większość polskich sądów. Chociaż część sądów pomija to w swoich rozważaniach i wyciąga z wyroku TSUE nieprawidłowe wnioski, to jednak sądy te są w mniejszości i cały czas dominuje wcześniej utrwalona linia orzecznicza, zgodnie z którą roszczenia kredytobiorców podlegają oddaleniu.

Autor: Robert Wechman, radca prawny, partner, Dyrektor Departamentu Sporów Sądowych w Lawspective.

E-mail: robert.wechman@lawspective.pl

Autor: Krzysztof Witkowski, radca prawny, Lider w Departamencie Sporów Sądowych w Lawspective.

E-mail: krzysztof.witkowski@lawspective.pl

Spory dotyczące kredytów powiązanych z walutą EURO coraz częściej pojawiają się w praktyce sądowej. Choć przez lata punkt ciężkości debaty koncentrował się na kredytach frankowych, sprawy „eurowe” rodzą własne pytania prawne i nie powinny być oceniane wyłącznie przez analogię do orzecznictwa CHF.

Problematyka kredytów indeksowanych i denominowanych do EURO zyskuje na znaczeniu wraz z rozwojem orzecznictwa oraz rosnącą liczbą sporów sądowych w tym obszarze. To temat istotny zarówno dla praktyków prawa, jak i dla osób zajmujących się analizą kierunków ochrony konsumenta w sprawach kredytowych.

Choć kredyty „eurowe” bywają intuicyjnie zestawiane z umowami opartymi na franku szwajcarskim, ich ocena wymaga odrębnego spojrzenia. Znaczenie mają tu nie tylko różnice konstrukcyjne samych umów, lecz także sposób, w jaki sądy analizują mechanizmy kursowe, zasady wypłaty i spłaty kredytu oraz okoliczności zawarcia umowy. W praktyce to właśnie te elementy decydują o kierunku argumentacji i ocenie konkretnych klauzul.

Dlatego 27 maja br. o godz. 10:00 organizujemy webinar poświęcony wyłącznie kredytom w EURO. Chcemy spojrzeć na ten temat nie w sposób ogólny, lecz przez pryzmat konkretnych zagadnień pojawiających się w orzecznictwie. Podczas spotkania omówione zostaną aktualne linie orzecznicze, najważniejsze argumenty pojawiające się w sporach dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do EURO oraz przykładowe postanowienia umowne analizowane przez sądy.

Szkolenie ma charakter praktyczny. Jego celem jest przedstawienie podstaw problematyki prawnej kredytów „eurowych”, a także pokazanie, gdzie kończą się analogie do spraw frankowych, a gdzie zaczyna się specyfika kredytów opartych na walucie EURO.

Udział jest bezpłatny po rejestracji.

Zapisz się na webinar: https://lawspective.pl/webinar-euro/

Już 27 maja o godz. 10:00 organizujemy warsztaty online poświęcone aktualnym problemom prawnym związanym z kredytami denominowanymi i indeksowanymi do waluty EURO. Spotkanie poprowadzi dr hab. Iwona Karasek-Wojciechowicz, radca prawny, Of counsel Lawspective.

Kredyty powiązane z walutą EURO coraz częściej stają się przedmiotem analiz prawnych i sporów sądowych. Choć w debacie publicznej przez lata dominowały przede wszystkim sprawy dotyczące kredytów frankowych, problematyka kredytów w EURO rodzi specyficzne pytania praktyczne na gruncie regulacji dotyczących ochrony konsumentów.

Podczas warsztatów online „Problematyka kredytów w EURO w świetle orzecznictwa” zostaną omówione aktualne linie orzecznicze oraz najważniejsze argumenty pojawiające się w sprawach dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do EURO. Uczestnicy przyjrzą się również przykładowym klauzulom umownym analizowanym w orzecznictwie, w tym postanowieniom dotyczącym ustalania kursu wymiany waluty, wypłaty i spłaty kredytu oraz okoliczności zawarcia umowy.

Szkolenie skierowane jest w szczególności do sędziów, asystentów sędziów oraz prawników, którzy zajmują się lub interesują sporami dotyczącymi kredytów walutowych i aktualnym kierunkiem orzecznictwa w tym obszarze.

Warsztaty poprowadzi dr hab. Iwona Karasek-Wojciechowicz, radca prawny, Of counsel Lawspective, ekspertka w zakresie prawa cywilnego, bankowego i gospodarczego, posiadająca wieloletnie doświadczenie w obsłudze prawnej banków, instytucji finansowych, przedsiębiorców oraz konsumentów.

W programie spotkania znajdą się m.in. następujące zagadnienia:

• aktualne linie orzecznicze w sprawach kredytów indeksowanych i denominowanych do EURO,
• analiza argumentacji pojawiającej się w orzecznictwie, także w kontekście spraw frankowych,
• omówienie przykładowych klauzul umownych dotyczących mechanizmu kursowego, wypłaty i spłaty kredytu,
• sesja pytań i odpowiedzi z Prelegentką.

Link do bezpłatnej rejestracji.

Do zobaczenia online, 27 maja, godz. 10:00!

Fundacja rodzinna jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi planowania sukcesji i ochrony majątku rodzinnego. W praktyce jej rola nie ogranicza się wyłącznie do przekazania aktywów kolejnemu pokoleniu. Dobrze zaprojektowana struktura powinna uwzględniać również sytuacje kryzysowe, które w perspektywie wieloletniego funkcjonowania rodziny i biznesu są nieuniknione. Chodzi tu o rozwody, konflikty pomiędzy beneficjentami, trwały brak zaangażowania członków rodziny czy konieczność ograniczenia określonych uprawnień beneficjentów.

To właśnie statut fundacji rodzinnej oraz towarzyszące mu dokumenty wewnętrzne, w szczególności regulamin realizacji świadczeń, pozwalają stworzyć mechanizmy zabezpieczające majątek i stabilność całej struktury na wypadek wystąpienia takich zdarzeń.

Fundacja rodzinna jako narzędzie ochrony majątku rodzinnego

Jedną z największych przewag fundacji rodzinnej jest oddzielenie majątku rodzinnego od majątku osobistego poszczególnych beneficjentów. Po wniesieniu aktywów do fundacji stają się one majątkiem samej fundacji, a nie bezpośrednio beneficjentów. Beneficjenci uzyskują co do zasady uprawnienia do świadczeń określonych w statucie oraz dokumentach wewnętrznych fundacji, nie stając się właścicielami poszczególnych składników majątkowych.

Ma to istotne znaczenie w sytuacjach takich jak:

• rozwód beneficjenta, 
• egzekucja prowadzona wobec członka rodziny, 
• spory majątkowe, 
• konflikty sukcesyjne, 
• utrata kontroli nad biznesem przez kolejne pokolenia. 

Odpowiednio skonstruowane dokumenty fundacji pozwalają ograniczyć ryzyko „rozproszenia” majątku poza rodzinę lub poza założoną przez fundatora strategię sukcesyjną.

Rozwód beneficjenta – dlaczego warto przewidzieć odpowiednie mechanizmy?

Jednym z najczęściej analizowanych zagadnień jest wpływ rozwodu beneficjenta na majątek fundacji rodzinnej. Wynika to przede wszystkim z charakteru prawnego fundacji jako odrębnej osoby prawnej. Majątek wniesiony do fundacji przestaje stanowić majątek osobisty lub wspólny małżonków i staje się majątkiem samej fundacji.

W praktyce oznacza to, że aktywa wniesione do fundacji co do zasady pozostają poza późniejszym podziałem majątku wspólnego małżonków. Ma to szczególne znaczenie w przypadku aktywów o strategicznym znaczeniu dla rodziny lub biznesu, takich jak udziały w spółkach, nieruchomości czy majątek inwestycyjny. Dzięki temu fundacja rodzinna może ograniczyć ryzyko rozdrobnienia majątku lub utraty kontroli nad kluczowymi aktywami w wyniku rozwodu. Statut może również przewidywać utratę statusu beneficjenta w przypadku rozwodu z fundatorem. 

Fundacja rodzinna a dziedziczenie

Majątek wniesiony do fundacji nie podlega klasycznym zasadom dziedziczenia, ponieważ pozostaje własnością fundacji jako odrębnego podmiotu. Pozwala to stworzyć wielopokoleniową strukturę zarządzania majątkiem, niezależną od późniejszych postępowań spadkowych.

Ogranicza to ryzyka związane z:

• rozdrobnieniem majątku po śmierci fundatora, 
• konfliktami pomiędzy spadkobiercami, 
• roszczeniami o zachowek, 
• koniecznością podziału rodzinnego biznesu, 
• sporami pomiędzy dziećmi z różnych związków lub małżeństw. 

Fundacja rodzinna umożliwia również szczegółowe określenie zasad realizacji świadczeń na rzecz beneficjentów, w tym małoletnich dzieci. W praktyce pozwala to zabezpieczyć ich sytuację finansową niezależnie od zdarzeń losowych dotyczących fundatora lub członków rodziny.

W ramach statutu oraz dokumentów wewnętrznych możliwe jest także uregulowanie:

• zasad wypłaty świadczeń, 
• warunków korzystania z majątku fundacji, 
• sposobu zarządzania świadczeniami małoletnich beneficjentów, 
• zasad podejmowania decyzji po śmierci fundatora, 
• procedur rozwiązywania konfliktów pomiędzy beneficjentami. 

Dzięki temu fundacja rodzinna może stanowić nie tylko narzędzie ochrony majątku, ale również długoterminowy mechanizm zapewniający stabilność funkcjonowania rodziny i rodzinnego biznesu przez kolejne pokolenia.

Konflikty pomiędzy beneficjentami

Fundacja rodzinna jest strukturą wielopokoleniową. Im większy majątek i liczba beneficjentów, tym większe ryzyko sporów dotyczących wysokości świadczeń, wpływu na decyzje fundacji, zarządzania majątkiem czy korzystania z aktywów rodzinnych.

Dlatego dobrze przygotowany statut powinien określać podstawowe zasady funkcjonowania fundacji, kompetencje organów oraz mechanizmy podejmowania decyzji. Bardziej szczegółowe kwestie dotyczące realizacji świadczeń, zasad korzystania z majątku czy procedur wewnętrznych mogą zostać uregulowane w odrębnych regulaminach fundacji.

W praktyce często projektuje się:

• mechanizmy głosowania i prawa weta, 
• zasady czasowego zawieszania określonych uprawnień, 
• procedury rozwiązywania sporów, 
• zasady podejmowania decyzji w sytuacjach kryzysowych, 
• mechanizmy zapewniające ciągłość zarządzania fundacją. 

Coraz częściej stosowane są również rozbudowane rozwiązania governance, pozwalające zachować równowagę pomiędzy interesami poszczególnych grup beneficjentów.

Czy można pozbawić beneficjenta prawa do świadczeń?

Ustawa o fundacji rodzinnej daje fundatorowi szeroką swobodę w określaniu zasad przyznawania świadczeń. Oznacza to, że statut oraz regulaminy wewnętrzne mogą przewidywać warunki uzyskania świadczeń, przesłanki ograniczenia uprawnień oraz sytuacje prowadzące do utraty statusu beneficjenta. 

W praktyce, w statutach fundacji rodzinnych przewiduje się w szczególności przesłanki o charakterze obiektywnym i sankcyjnym, takie jak:

• dopuszczenie się umyślnego, ciężkiego przestępstwa przeciwko fundatorowi, w szczególności przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub czci, 
• dopuszczenie się umyślnego ciężkiego przestępstwa na szkodę fundacji, innych beneficjentów lub członków organów fundacji, a także osób im najbliższych, 
• dopuszczenie się względem fundatora rażącej niewdzięczności, 
• uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, pomimo wyraźnych upomnień fundatora.

Takie mechanizmy powinny być jednak projektowane ostrożnie – zarówno pod kątem zgodności z ustawą, jak i potencjalnych sporów pomiędzy beneficjentami.

Indywidualny statut i regulaminy zamiast gotowego szablonu

Największym błędem przy tworzeniu fundacji rodzinnej jest traktowanie jej jak standardowego produktu opartego na uniwersalnym wzorze dokumentów. Każda rodzina posiada inną strukturę majątku, relacje rodzinne i ryzyka sukcesyjne.

Dlatego projektowanie fundacji rodzinnej powinno obejmować analizę potencjalnych konfliktów i sytuacji kryzysowych, które mogą pojawić się za kilka lub kilkanaście lat. W praktyce wymaga to odpowiedniego podziału regulacji pomiędzy statut fundacji a dokumenty wewnętrzne dotyczące zasad realizacji świadczeń i funkcjonowania relacji pomiędzy beneficjentami.

Dobrze przygotowana struktura fundacji rodzinnej nie eliminuje całkowicie ryzyka sporów rodzinnych, ale pozwala znacząco ograniczyć ich wpływ na stabilność majątku i funkcjonowanie całej struktury sukcesyjnej.

Jeśli rozważasz utworzenie fundacji rodzinnej albo chcesz sprawdzić, czy jej statut i dokumenty wewnętrzne odpowiednio zabezpieczają majątek oraz relacje między beneficjentami, zapraszamy do kontaktu. Pomożemy zaprojektować strukturę dopasowaną do potrzeb Twojej rodziny, biznesu i planów sukcesyjnych.

Zachęcamy do lektury wcześniej artykułów na temat fundacji rodzinnej

• Fundacja rodzinna w centrum zmian legislacyjnych
• Fundacja rodzinna to nie produkt pudełkowy

Autor: Milena Hęglewicz, radca prawny, Senior Associate w Lawspective.

E-mail: milena.heglewicz@lawspective.pl