W sporze o wypłatę z gwarancji czas może działać na niekorzyść gwaranta. Ubezpieczyciel często zwleka z wypłatą gwarancji ubezpieczeniowej, gdy zleceniodawca kwestionuje żądanie beneficjenta. W praktyce jednak każdy kolejny miesiąc może zmniejszać szanse ubezpieczyciela na późniejsze odzyskanie kwoty wypłaconej gwarancji – szczególnie gdy sytuacja finansowa zleceniodawcy zaczyna ulegać pogorszeniu.

W najnowszym (35/2026) numerze Gazety Ubezpieczeniowej adw. Adam Tula wyjaśnia m.in.:

• kiedy powstanie roszczenie regresowe gwaranta,
• jakie ryzyka wiążą się z przeciąganiem sporu z beneficjentem,
• dlaczego relacja z klientem nie powinna zastępować procedury,
• czemu po wypłacie tak istotne jest szybkie uruchomienie regresu i zabezpieczeń.

Szybkość w tym przypadku nie oznacza pochopności, lecz dobrze przygotowaną procedurę.

Zachęcamy do lektury artykułu adw. Adama Tuli w „Gazecie Ubezpieczeniowej”.

W artykule opublikowanym na portalu Prawo.pl adw. Maciej Tabor pisze o tym, kiedy system AI wykorzystywany w instytucji finansowej może zostać uznany za system wysokiego ryzyka (high-risk) w rozumieniu AI Act.

Komisja Europejska zakończyła konsultacje projektu wytycznych dotyczących stosowania art. 6 AI Act i prawidłowej kwalifikacji systemów sztucznej inteligencji.

Dla sektora finansowego szczególne znaczenie mają m.in. narzędzia wykorzystywane do scoringu i oceny zdolności kredytowej, oceny ryzyka i ustalania cen w ubezpieczeniach na życie oraz zdrowotnych.

Nie każde rozwiązanie stosowane w tych obszarach automatycznie staje się jednak systemem wysokiego ryzyka. Znaczenie mają m.in. jego cel, rzeczywisty sposób wykorzystania oraz wpływ na proces decyzyjny.

W artykule adw. Maciej Tabor omawia, jak krok po kroku przeprowadzić kwalifikację systemu oraz jakie obowiązki wiążą się z uznaniem go za rozwiązanie wysokiego ryzyka.

Przeczytaj artykuł na Prawo.pl

Po otrzymaniu żądania wypłaty z gwarancji ubezpieczeniowej niemal zawsze pojawia się ten sam napięty moment. Zleceniodawca przekonuje, że roszczenie beneficjenta jest bezzasadne, kontrakt został wykonany prawidłowo, kary naliczono niesłusznie albo to właśnie jemu przysługuje roszczenie wobec drugiej strony. Nierzadko domaga się więc, aby ubezpieczyciel wstrzymał płatność do czasu rozstrzygnięcia sporu przez sąd.

Dla gwaranta taka argumentacja może brzmieć przekonująco, zwłaszcza gdy pochodzi od wieloletniego klienta. Nie oznacza to jednak, że powinien przejąć jego spór z beneficjentem. W przypadku gwarancji nieodwołalnej, bezwarunkowej i płatnej na pierwsze żądanie zobowiązanie gwaranta ma charakter samodzielny. Gwarant płaci własny dług, a zakres jego odpowiedzialności wyznacza treść gwarancji, nie zabezpieczany kontrakt.

Spór podstawowy pozostaje między stronami kontraktu

Orzecznictwo konsekwentnie wskazuje, że o charakterze gwarancji decydują zasady wypłaty zapisane w jej treści, a nie cel, któremu zabezpieczenie miało służyć. Potwierdził to Sąd Najwyższy w postanowieniu z 10 kwietnia 2024 r. w sprawie I CSK 1248/23.

W praktyce oznacza to, że gwarant nie powinien badać, czy wykonawca rzeczywiście dopuścił się opóźnienia, czy kara umowna została prawidłowo naliczona ani czy odstąpienie od umowy było skuteczne. Te kwestie należą do stosunku podstawowego pomiędzy zleceniodawcą a beneficjentem.

Wystawca gwarancji abstrakcyjnej ma zasadniczo dwie linie obrony. Pierwsza dotyczy niespełnienia formalnych warunków żądania. Druga obejmuje nadużycie gwarancji, ale tylko w sytuacjach wyjątkowych i oczywistych. Takie stanowisko wynika między innymi z wyroku Sądu Najwyższego z 12 lipca 2022 r. w sprawie II CSKP 436/22 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7 listopada 2024 r. w sprawie I AGa 77/24.

Najważniejsza jest kontrola formalna

Gwarant może i powinien odmówić wypłaty przede wszystkim wtedy, gdy żądanie nie odpowiada warunkom zapisanym w gwarancji. Wypłata pomimo wad formalnych może później utrudnić, a nawet uniemożliwić odzyskanie środków od zleceniodawcy.

Najczęstsze nieprawidłowości to złożenie żądania po upływie terminu ważności gwarancji, brak wymaganych załączników, przekroczenie sumy gwarancyjnej, objęcie żądaniem roszczeń, których gwarancja nie zabezpiecza, a także niezachowanie przewidzianej formy lub sposobu doręczenia.

Szczególnie wymagające bywają kwestie reprezentacji. W wyroku z 7 października 2025 r. w sprawie I C 400/22 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo Skarbu Państwa reprezentowanego przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad z powodu wad formalnych żądania, w tym nieprawidłowego poświadczenia umocowania osób podpisujących dokument. Sąd wyraźnie odróżnił osobę uprawnioną do reprezentacji od osoby jedynie upoważnionej.

Znaczenie może mieć nawet sposób złożenia podpisu. Gdy gwarancja wymaga podpisu czytelnego albo zawierającego imię i nazwisko, niespełnienie takiego warunku naraża gwaranta na zarzut, że wypłacił środki bez podstawy.

Formalizm nie może być grą na czas

Rygorystyczna kontrola nie daje gwarantowi prawa do celowego przeciągania postępowania. Jeżeli dostrzega braki, powinien poinformować o nich beneficjenta niezwłocznie. Zgłoszenie zastrzeżeń dopiero wtedy, gdy nie można już poprawić żądania przed wygaśnięciem gwarancji, może zostać uznane za nadużycie prawa przez samego gwaranta.

Szybka kontrola formalna i jasna komunikacja służą więc nie tylko prawidłowej likwidacji konkretnej sprawy. Budują również wiarygodność wystawcy zabezpieczenia. Ma to znaczenie rynkowe, ponieważ beneficjent często musi zaakceptować gwaranta wybranego przez zleceniodawcę.

Nadużycie gwarancji pozostaje wyjątkiem

Odmowa wypłaty z powodu nadużycia gwarancji jest dopuszczalna jedynie wtedy, gdy nadużycie ma charakter oczywisty. Może chodzić o sytuację, w której stosunek podstawowy faktycznie nie istnieje, wykonanie świadczenia stało się niemożliwe z przyczyn niezawinionych albo żądanie wynika ze zmowy beneficjenta i zleceniodawcy.

Ciężar dowodu spoczywa jednak na gwarancie. Sąd Najwyższy w wyroku z 2 marca 2023 r. w sprawie II CSKP 905/22 podkreślił, że sam konflikt między stronami kontraktu nie wystarcza do odmowy. Przeciwnie, gwarancja na pierwsze żądanie ma zapewnić beneficjentowi środki właśnie wtedy, gdy strony nie są zgodne.

Jeżeli likwidator musi długo rozważać, czy nadużycie jest oczywiste, najczęściej oznacza to, że takie nie jest. Wówczas gwarant powinien wrócić do treści dokumentu i odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy beneficjent dochował formalnych warunków wypłaty.

Kluczowe wnioski

Gwarant nie powinien przejmować sporu wynikającego z kontraktu pomiędzy zleceniodawcą a beneficjentem.

Podstawową linią obrony jest rzetelna kontrola formalna żądania wypłaty.

Wykryte braki należy komunikować niezwłocznie, aby kontrola nie została uznana za grę na czas.

Zarzut nadużycia gwarancji powinien być stosowany wyłącznie w sytuacjach skrajnych i możliwych do jednoznacznego udowodnienia.

Artykuł ukazał się w Gazecie Ubezpieczeniowej nr 33/2026.

Autor: Adam Tula, adwokat, Senior Associate w Lawspective.

E-mail: adam.tula@lawspective.pl

Wojna w Ukrainie spowodowała gwałtowny wzrost liczby aktów prawnych dotyczących sankcji wymierzonych w Rosję, Białoruś oraz obywateli tych państw. Środki przyjęte przez Unię Europejską i Polskę dotyczą nie tylko sektora energetycznego czy obrotu surowcami, lecz mogą również wpływać na kwestie istotne dla wielu przedsiębiorców. W określonych sytuacjach przepisy sankcyjne mogą bowiem uniemożliwić wypłatę wynagrodzenia pracownikowi lub innej osobie wykonującej zadania na rzecz przedsiębiorcy.

Kogo obejmują przepisy sankcyjne?

Na wstępie warto zaznaczyć, że przepisy sankcyjne przyjęte w związku z wojną w Ukrainie, w przeciwieństwie do regulacji z zakresu AML, mają zastosowanie do wszystkich podmiotów. Nie występuje tutaj kategoria „instytucji obowiązanej”, znana z przepisów AML, która w istotny sposób ogranicza zakres podmiotowy określonych obowiązków. Oznacza to, że jeżeli przepis sankcyjny zakazuje przeprowadzania określonej operacji, zakaz ten co do zasady dotyczy wszystkich podmiotów zaangażowanych w jej realizację.

W kontekście relacji pracodawca–pracownik szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące zarówno Rosji, jak i Białorusi, które zakazują udostępniania środków finansowych osobom wpisanym na listy sankcyjne stanowiące załączniki do odpowiednich aktów prawnych. Obecnie listy te obejmują tysiące osób. Analogiczny zakaz znajduje zastosowanie również wobec osób wpisanych na polską listę sankcyjną na podstawie decyzji ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przepisy te zakazują nie tylko bezpośredniego, lecz także pośredniego udostępniania środków finansowych osobom objętym sankcjami. Sposób rozumienia pojęcia „pośredniego udostępnienia środków finansowych” pozostaje jednym z największych wyzwań interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów sankcyjnych i wymaga każdorazowo wnikliwej analizy.

Czy można wypłacić wynagrodzenie osobie objętej sankcjami?

Opublikowane przez Komisję Europejską wytyczne wskazują, że pojęcie „udostępniania środków finansowych” obejmuje także wypłatę wynagrodzenia pracownikowi, a także wypłaty na rzecz innych osób wykonujących świadczenia za wynagrodzeniem. Tym samym, w świetle tych wytycznych, wypłata wynagrodzenia osobie objętej sankcjami może zostać uznana za naruszenie przepisów sankcyjnych. Ponieważ przepisy sankcyjne, w przeciwieństwie do regulacji AML, nie ograniczają kręgu podmiotów zobowiązanych do ich stosowania, ryzyko odpowiedzialności może dotyczyć zarówno pracodawcy, jak i banków uczestniczących w realizacji transakcji.

Oczywiście odmowa wypłaty wynagrodzenia za pracę może rodzić istotne trudności z perspektywy prawa pracy, którego podstawową zasadą jest odpłatność pracy. Powstaje między innymi pytanie, czy w przypadku pracownika objętego sankcjami, któremu nie można wypłacić wynagrodzenia, dopuszczalne jest rozwiązanie umowy o pracę, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie. Zagadnienia te wymagają pogłębionej analizy z perspektywy prawa pracy.

Ryzyko dla pracodawców i banków

Warto również zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział surowe sankcje za naruszenie zakazu udostępniania środków finansowych. Kary administracyjne mogą sięgać nawet 20 000 000 zł. Niezależnie od tego, niektóre podmioty, np. banki, mogą ponosić dodatkową, często surowszą odpowiedzialność wynikającą z przepisów sektorowych – w tym przypadku z ustawy – Prawo bankowe.

Opisane powyżej okoliczności mają szczególne znaczenie zarówno dla banków, jak i podmiotów zatrudniających pracowników pochodzących z Europy Wschodniej. O ile można założyć, że banki co do zasady są świadome obowiązków wynikających z przepisów sankcyjnych, o tyle po stronie innych pracodawców Sankcje a wypłata wynagrodzenia za pracę

Wojna w Ukrainie spowodowała gwałtowny wzrost liczby aktów prawnych dotyczących sankcji wymierzonych w Rosję, Białoruś oraz obywateli tych państw. Środki przyjęte przez Unię Europejską i Polskę dotyczą nie tylko sektora energetycznego czy obrotu surowcami, lecz mogą również wpływać na kwestie istotne dla wielu przedsiębiorców. W określonych sytuacjach przepisy sankcyjne mogą bowiem uniemożliwić wypłatę wynagrodzenia pracownikowi lub innej osobie wykonującej zadania na rzecz przedsiębiorcy.

Kogo obejmują przepisy sankcyjne?

Na wstępie warto zaznaczyć, że przepisy sankcyjne przyjęte w związku z wojną w Ukrainie, w przeciwieństwie do regulacji z zakresu AML, mają zastosowanie do wszystkich podmiotów. Nie występuje tutaj kategoria „instytucji obowiązanej”, znana z przepisów AML, która w istotny sposób ogranicza zakres podmiotowy określonych obowiązków. Oznacza to, że jeżeli przepis sankcyjny zakazuje przeprowadzania określonej operacji, zakaz ten co do zasady dotyczy wszystkich podmiotów zaangażowanych w jej realizację.

W kontekście relacji pracodawca–pracownik szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące zarówno Rosji, jak i Białorusi, które zakazują udostępniania środków finansowych osobom wpisanym na listy sankcyjne stanowiące załączniki do odpowiednich aktów prawnych. Obecnie listy te obejmują tysiące osób. Analogiczny zakaz znajduje zastosowanie również wobec osób wpisanych na polską listę sankcyjną na podstawie decyzji ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przepisy te zakazują nie tylko bezpośredniego, lecz także pośredniego udostępniania środków finansowych osobom objętym sankcjami. Sposób rozumienia pojęcia „pośredniego udostępnienia środków finansowych” pozostaje jednym z największych wyzwań interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów sankcyjnych i wymaga każdorazowo wnikliwej analizy.

Czy można wypłacić wynagrodzenie osobie objętej sankcjami?

Opublikowane przez Komisję Europejską wytyczne wskazują, że pojęcie „udostępniania środków finansowych” obejmuje wypłatę wynagrodzenia pracownikowi, a także wypłaty na rzecz innych osób wykonujących świadczenia za wynagrodzeniem. Tym samym, w świetle tych wytycznych, wypłata wynagrodzenia osobie objętej sankcjami może zostać uznana za naruszenie przepisów sankcyjnych. Ponieważ przepisy sankcyjne, w przeciwieństwie do regulacji AML, nie ograniczają kręgu podmiotów zobowiązanych do ich stosowania, ryzyko odpowiedzialności może dotyczyć zarówno pracodawcy, jak i banków uczestniczących w realizacji transakcji.

Oczywiście odmowa wypłaty wynagrodzenia za pracę może rodzić istotne trudności z perspektywy prawa pracy, którego podstawową zasadą jest odpłatność pracy. Powstaje między innymi pytanie, czy w przypadku pracownika objętego sankcjami, któremu nie można wypłacić wynagrodzenia, dopuszczalne jest rozwiązanie umowy o pracę, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie. Zagadnienia te wymagają pogłębionej analizy z perspektywy prawa pracy.

Ryzyko dla pracodawców i banków

Warto również zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział surowe sankcje za naruszenie zakazu udostępniania środków finansowych. Kary administracyjne mogą sięgać nawet 20 000 000 zł. Niezależnie od tego, niektóre podmioty, jak np. banki, mogą ponosić dodatkową, często surowszą   odpowiedzialność wynikającą z przepisów sektorowych – w tym przypadku z ustawy – Prawo bankowe.

Opisane powyżej okoliczności mają szczególne znaczenie zarówno dla banków, jak i podmiotów zatrudniających pracowników pochodzących z Europy Wschodniej. O ile można założyć, że banki co do zasady są świadome obowiązków wynikających z przepisów sankcyjnych, o tyle po stronie innych pracodawców wiedza o zakresie tych obowiązków oraz potencjalnych konsekwencjach ich naruszenia zapewne nie w każdym przypadku jest wystarczająca. Dotyczy to również kwestii weryfikacji pracowników pod kątem obecności na listach sankcyjnych oraz skutków prawnych ewentualnego stwierdzenia takiej okoliczności.

Autor: Daniel Bednarczyk, adwokat, Lider, Senior Associate w Lawspective. 

E-mail: daniel.bednarczyk@lawspective.pl