Fundacja rodzinna na stałe wpisała się w krajobraz polskiego biznesu jako warte uwagi narzędzie do długoterminowego planowania sukcesji oraz ochrony majątku międzypokoleniowego. Ogromne zainteresowanie tą instytucją od momentu wejścia przepisów w życie 22 maja 2023 roku potwierdza, jak bardzo polscy przedsiębiorcy potrzebowali stabilnego rozwiązania chroniącego ich dorobek życia przed rozdrobnieniem.
Zgodnie z zapowiedziami, po pierwszych trzech latach funkcjonowania ustawy, Ministerstwo Rozwoju i Technologii dokonało kompleksowego przeglądu jej przepisów.
Ustawodawca chce doprecyzować zasady działania fundacji, uporządkować praktykę rejestrową i księgową oraz bliżej przyjrzeć się obszarom podatkowym.
Najważniejsze na dziś: nie mówimy jeszcze o gotowej nowelizacji, lecz o zestawie propozycji o różnym stopniu zaawansowania – od kierunków do dalszej dyskusji po rozwiązania, nad którymi trwają już zaawansowane prace. To dobry moment, by przyjrzeć się obecnym strukturom i sprawdzić, czy będą gotowe na możliwe nowe standardy prawne.
Oto najważniejsze punkty, które w najbliższym czasie mogą stać się nowym standardem prawnym:
1. Podatkowy przewrót pod lupą fiskusa
To obszar, który wywoła najwięcej dyskusji. Urzędnicy chcą ukrócić agresywną optymalizację:
- Model trzyetapowy: pojawił się pomysł podziału opodatkowania na trzy wyraźne fazy: wejście aktywów, bieżący CIT oraz PIT przy wypłacie świadczeń.
- Koniec z fundacjami „dla jednego aktora”: jeśli fundator będzie jednocześnie jedynym beneficjentem, fundacja może stracić preferencje podatkowe z powodu niespełniania celów sukcesyjnych.
2. Biznes i majątek – nowe reguły gry
Koniec z rozbieżnościami interpretacyjnymi. Przepisy mają jasno oddzielić bezpieczne zarządzanie kapitałem od ryzyka operacyjnego:
- Zakaz darowizn: w ustawie ma pojawić się jasny, odgórny zakaz dokonywania darowizn przez fundację rodzinną.
- Zamrożony fundusz założycielski: przepisy jednoznacznie przesądzą, że raz wniesiony fundusz założycielski nie podlega zmianom po rejestracji.
- Ziemia i porty: przepisy doprecyzują zasady obrotu nieruchomościami (w tym rolnymi i portowymi) oraz przekazywania ich beneficjentom.
3. Cyfryzacja i łatwiejsze zarządzanie
Na osłodę dostaniemy spore ułatwienia w codziennym funkcjonowaniu i biurokracji:
- Włączenie do KRS i e-wnioski: rejestracja i dokonywanie wpisów mają w końcu przyspieszyć dzięki pełnej elektronizacji i włączeniu rejestru do Krajowego Rejestru Sądowego.
- Większa elastyczność: pojawi się możliwość tworzenia dodatkowych, fakultatywnych organów doradczych, łatwiejszego zwoływania posiedzeń (nawet bez formalnego zawiadomienia, za zgodą wszystkich) oraz wprowadzenia precyzyjnych zasad unikania konfliktu interesów.
4. Sukcesja, zachowek i audyt
- Odpowiedzialność za zachowek: ustawa ureguluje sytuacje, w których jeden fundator założył kilka fundacji, i jasno wskaże kolejność ich odpowiedzialności za roszczenia o zachowek.
- Audyt na żądanie: beneficjenci zyskają prawo do żądania audytu, a za jego nieprzeprowadzenie będą grozić realne sankcje.
Co to oznacza w praktyce?
Rząd nie rezygnuje z fundacji rodzinnych – instytucja ta zostaje jako główne narzędzie planowania sukcesji. Jeśli jednak Twoja fundacja została stworzona głównie po to, by „nie płacić podatków”, a nie po to, by chronić firmę dla kolejnych pokoleń, nadchodzące zmiany mogą mocno uderzyć w jej opłacalność.
Co warto zrobić już teraz?
To idealny moment na audyt i przegląd architektury obecnych struktur. Warto przeanalizować model beneficjentów, statuty i mechanizmy kontroli, zanim te propozycje staną się twardym prawem.
Planujecie wdrożenie fundacji rodzinnej lub chcecie sprawdzić, czy Wasz statut wytrzyma nadchodzącą próbę czasu? Zapraszam do dyskusji w komentarzach lub do bezpośredniego kontaktu.
Autor: Marianna Valirakis-Wołyńska, radca prawny, Partner w kancelarii Lawspective.