Niemal równo za rok wejdzie w życie rozporządzenie 2024/1624, które wraz z dwoma innymi unijnymi aktami prawnymi tworzy tzw. pakiet AML. Ponieważ zmiany te będą miały istotny wpływ na praktykę stosowania obowiązków AML/CFT, rozpoczynamy cykl artykułów poświęconych tej tematyce, w którym będziemy omawiać znaczenie nowych regulacji i ich skutki dla rynku.

Aktualnie obowiązki w zakresie AML/CFT reguluje na poziomie krajowym ustawa z 2018 r. oraz – pośrednio – unijna dyrektywa 2015/849. I choć przepisy te wzbudzały – i nadal wzbudzają – szereg wątpliwości w zakresie ich interpretacji oraz stosowania, to jednak niemal osiem lat funkcjonowania ustawy spowodowało, że podmioty zobowiązane do wykonywania obowiązków w niej wskazanych zdążyły – przynajmniej częściowo – okrzepnąć.

Wejście w życie pakietu AML spowoduje jednak konieczność gruntownego audytu rozwiązań (procedur, polityk itp.) przyjętych na gruncie dotychczasowych przepisów; może bowiem okazać się, że rozwiązania zgodne z dotychczasową ustawą nie będą przystawać do wymogów wynikających z pakietu. W przyszłości omówimy wybrane zagadnienia w tym zakresie.

Pakiet AML – trzy akty prawne, jeden kierunek zmian

Na wstępie warto jednak zaznaczyć, jaka jest rola poszczególnych aktów prawnych wchodzących w skład pakietu AML.

• Rozporządzenie 2024/1624 – najważniejsze dla codziennej praktyki

Największe znaczenie dla bieżącej praktyki będzie miało, rzecz jasna, rozporządzenie 2024/1624. Ten akt prawny przejmie bowiem zasadniczą część regulacji zawartej dotychczas w ustawie – i to w zakresie, który ma największe znaczenie na co dzień: chodzi bowiem o zakres dotyczący stosowania obowiązków w zakresie AML/CFT. Mówiąc inaczej, obecnie katalog tych obowiązków reguluje ustawa, natomiast w nieodległej przyszłości będzie on regulowany bezpośrednio przez przepisy rozporządzenia. Tym samym, podmiot, który na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy jest zobowiązany do weryfikowania tożsamości swoich klientów, jak również w przepisach tej ustawy odnajduje regulację dotyczącą sposobu oraz zakresu tej weryfikacji, będzie musiał już niebawem sięgać w tym celu wprost do rozporządzenia 2024/1624.  

• AMLA i nowy model nadzoru unijnego 

Rola dwóch pozostałych aktów prawnych – rozporządzenia 2024/1620 oraz dyrektywy 2024/1640 – jest nieco inna, choć nadal ma znaczenie z punktu widzenia funkcjonowania systemu AML/CFT.

Rozporządzenie 2024/1620 koncentruje się przede wszystkim na utworzeniu oraz funkcjonowaniu nowego unijnego organu nadzoru – Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA). Organ ten ma odpowiadać za zapewnienie jednolitego stosowania przepisów pakietu w całej Unii Europejskiej, a także za bezpośredni nadzór nad wybranymi instytucjami finansowymi o charakterze transgranicznym. Praktyczna zmiana polega zatem na tym, że dotychczasowy system nadzoru, skupiony zasadniczo wyłącznie w rękach organów krajowych, zostanie uzupełniony przez organ o charakterze ogólnoeuropejskim – co będzie miało istotne znaczenie dla podmiotów objętych nadzorem AMLA, wśród których znajdą się prawdopodobnie największe polskie banki.

• Dyrektywa 2024/1640 – uzupełnienie systemu

O dyrektywie 2024/1640 można powiedzieć, że pełni funkcję uzupełniającą względem ww. dwóch rozporządzeń. Warto wyjaśnić w tym miejscu, że choć zasadnicza część regulacji dot. AML/CFT została przeniesiona bezpośrednio na poziom rozporządzeń, to jednak pewne kwestie pozostawiono do implementacji na poziomie krajowym. Źródłem tej implementacji ma być właśnie dyrektywa 2024/1640, a przykładem materii, która ma zostać poddana implementacji, jest kwestia organizacji krajowych organów nadzoru.

Bezpośrednie stosowanie przepisów i nowe wyzwania interpretacyjne

Z punktu widzenia praktyki szczególnie istotne będzie to, że rozporządzenie 2024/1624 – w przeciwieństwie do dyrektywy (zarówno 2024/1640, jak i 2015/849) – będzie stosowane bezpośrednio, bez potrzeby jego implementacji do krajowego porządku prawnego. Tym samym, jego przepisy będą obowiązywać we wszystkich państwach członkowskich – w jednolitym brzmieniu. Powinno to ograniczyć rozbieżności interpretacyjne np. pomiędzy podmiotami wchodzącymi w skład międzynarodowych grup, niemniej przykład różnego rodzaju sporów interpretacyjnych np. na gruncie rozporządzeń unijnych dot. sankcji (w związku z wojną w Ukrainie) oraz RODO (tj. aktów, które obowiązują w jednolitej treści w całej UE) pokazuje, że funkcjonowanie w ramach aktów prawnych o jednolitej treści nie wyłącza wyzwań interpretacyjnych. 

Harmonizacja w założeniu, wyzwania w praktyce

Podstawowym celem pakietu AML jest (obok, rzecz jasna, dalszego wzmacniania systemu AML/CFT) również harmonizacja systemu prawnego UE w tym zakresie. Z uwagi na wagę zmian wprowadzanych przez pakiet, jak również fakt, że materia dotychczas regulowana, co do zasady, przez ustawę będzie od teraz regulowana przez kilka aktów prawnych – należy spodziewać się, że pierwszy okres stosowania nowych przepisów przyniesie raczej „rozharmonizowanie” niż harmonizację systemu. 

W kolejnych publikacjach przyjrzymy się bardziej szczegółowo wybranym zmianom wprowadzanym przez pakiet AML. Postaramy się również wskazać sposoby minimalizacji ryzyk wynikających z wdrażania nowych przepisów. 

Autor: Daniel Bednarczyk, adwokat, Lider, Senior Associate w Lawspective. 

E-mail: daniel.bednarczyk@lawspective.pl