Wojna w Ukrainie spowodowała gwałtowny wzrost liczby aktów prawnych dotyczących sankcji wymierzonych w Rosję, Białoruś oraz obywateli tych państw. Środki przyjęte przez Unię Europejską i Polskę dotyczą nie tylko sektora energetycznego czy obrotu surowcami, lecz mogą również wpływać na kwestie istotne dla wielu przedsiębiorców. W określonych sytuacjach przepisy sankcyjne mogą bowiem uniemożliwić wypłatę wynagrodzenia pracownikowi lub innej osobie wykonującej zadania na rzecz przedsiębiorcy.
Kogo obejmują przepisy sankcyjne?
Na wstępie warto zaznaczyć, że przepisy sankcyjne przyjęte w związku z wojną w Ukrainie, w przeciwieństwie do regulacji z zakresu AML, mają zastosowanie do wszystkich podmiotów. Nie występuje tutaj kategoria „instytucji obowiązanej”, znana z przepisów AML, która w istotny sposób ogranicza zakres podmiotowy określonych obowiązków. Oznacza to, że jeżeli przepis sankcyjny zakazuje przeprowadzania określonej operacji, zakaz ten co do zasady dotyczy wszystkich podmiotów zaangażowanych w jej realizację.
W kontekście relacji pracodawca–pracownik szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące zarówno Rosji, jak i Białorusi, które zakazują udostępniania środków finansowych osobom wpisanym na listy sankcyjne stanowiące załączniki do odpowiednich aktów prawnych. Obecnie listy te obejmują tysiące osób. Analogiczny zakaz znajduje zastosowanie również wobec osób wpisanych na polską listę sankcyjną na podstawie decyzji ministra spraw wewnętrznych i administracji.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przepisy te zakazują nie tylko bezpośredniego, lecz także pośredniego udostępniania środków finansowych osobom objętym sankcjami. Sposób rozumienia pojęcia „pośredniego udostępnienia środków finansowych” pozostaje jednym z największych wyzwań interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów sankcyjnych i wymaga każdorazowo wnikliwej analizy.
Czy można wypłacić wynagrodzenie osobie objętej sankcjami?
Opublikowane przez Komisję Europejską wytyczne wskazują, że pojęcie „udostępniania środków finansowych” obejmuje także wypłatę wynagrodzenia pracownikowi, a także wypłaty na rzecz innych osób wykonujących świadczenia za wynagrodzeniem. Tym samym, w świetle tych wytycznych, wypłata wynagrodzenia osobie objętej sankcjami może zostać uznana za naruszenie przepisów sankcyjnych. Ponieważ przepisy sankcyjne, w przeciwieństwie do regulacji AML, nie ograniczają kręgu podmiotów zobowiązanych do ich stosowania, ryzyko odpowiedzialności może dotyczyć zarówno pracodawcy, jak i banków uczestniczących w realizacji transakcji.
Oczywiście odmowa wypłaty wynagrodzenia za pracę może rodzić istotne trudności z perspektywy prawa pracy, którego podstawową zasadą jest odpłatność pracy. Powstaje między innymi pytanie, czy w przypadku pracownika objętego sankcjami, któremu nie można wypłacić wynagrodzenia, dopuszczalne jest rozwiązanie umowy o pracę, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie. Zagadnienia te wymagają pogłębionej analizy z perspektywy prawa pracy.
Ryzyko dla pracodawców i banków
Warto również zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział surowe sankcje za naruszenie zakazu udostępniania środków finansowych. Kary administracyjne mogą sięgać nawet 20 000 000 zł. Niezależnie od tego, niektóre podmioty, np. banki, mogą ponosić dodatkową, często surowszą odpowiedzialność wynikającą z przepisów sektorowych – w tym przypadku z ustawy – Prawo bankowe.
Opisane powyżej okoliczności mają szczególne znaczenie zarówno dla banków, jak i podmiotów zatrudniających pracowników pochodzących z Europy Wschodniej. O ile można założyć, że banki co do zasady są świadome obowiązków wynikających z przepisów sankcyjnych, o tyle po stronie innych pracodawców Sankcje a wypłata wynagrodzenia za pracę
Wojna w Ukrainie spowodowała gwałtowny wzrost liczby aktów prawnych dotyczących sankcji wymierzonych w Rosję, Białoruś oraz obywateli tych państw. Środki przyjęte przez Unię Europejską i Polskę dotyczą nie tylko sektora energetycznego czy obrotu surowcami, lecz mogą również wpływać na kwestie istotne dla wielu przedsiębiorców. W określonych sytuacjach przepisy sankcyjne mogą bowiem uniemożliwić wypłatę wynagrodzenia pracownikowi lub innej osobie wykonującej zadania na rzecz przedsiębiorcy.
Kogo obejmują przepisy sankcyjne?
Na wstępie warto zaznaczyć, że przepisy sankcyjne przyjęte w związku z wojną w Ukrainie, w przeciwieństwie do regulacji z zakresu AML, mają zastosowanie do wszystkich podmiotów. Nie występuje tutaj kategoria „instytucji obowiązanej”, znana z przepisów AML, która w istotny sposób ogranicza zakres podmiotowy określonych obowiązków. Oznacza to, że jeżeli przepis sankcyjny zakazuje przeprowadzania określonej operacji, zakaz ten co do zasady dotyczy wszystkich podmiotów zaangażowanych w jej realizację.
W kontekście relacji pracodawca–pracownik szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące zarówno Rosji, jak i Białorusi, które zakazują udostępniania środków finansowych osobom wpisanym na listy sankcyjne stanowiące załączniki do odpowiednich aktów prawnych. Obecnie listy te obejmują tysiące osób. Analogiczny zakaz znajduje zastosowanie również wobec osób wpisanych na polską listę sankcyjną na podstawie decyzji ministra spraw wewnętrznych i administracji.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przepisy te zakazują nie tylko bezpośredniego, lecz także pośredniego udostępniania środków finansowych osobom objętym sankcjami. Sposób rozumienia pojęcia „pośredniego udostępnienia środków finansowych” pozostaje jednym z największych wyzwań interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów sankcyjnych i wymaga każdorazowo wnikliwej analizy.
Czy można wypłacić wynagrodzenie osobie objętej sankcjami?
Opublikowane przez Komisję Europejską wytyczne wskazują, że pojęcie „udostępniania środków finansowych” obejmuje wypłatę wynagrodzenia pracownikowi, a także wypłaty na rzecz innych osób wykonujących świadczenia za wynagrodzeniem. Tym samym, w świetle tych wytycznych, wypłata wynagrodzenia osobie objętej sankcjami może zostać uznana za naruszenie przepisów sankcyjnych. Ponieważ przepisy sankcyjne, w przeciwieństwie do regulacji AML, nie ograniczają kręgu podmiotów zobowiązanych do ich stosowania, ryzyko odpowiedzialności może dotyczyć zarówno pracodawcy, jak i banków uczestniczących w realizacji transakcji.
Oczywiście odmowa wypłaty wynagrodzenia za pracę może rodzić istotne trudności z perspektywy prawa pracy, którego podstawową zasadą jest odpłatność pracy. Powstaje między innymi pytanie, czy w przypadku pracownika objętego sankcjami, któremu nie można wypłacić wynagrodzenia, dopuszczalne jest rozwiązanie umowy o pracę, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie. Zagadnienia te wymagają pogłębionej analizy z perspektywy prawa pracy.
Ryzyko dla pracodawców i banków
Warto również zwrócić uwagę, że ustawodawca przewidział surowe sankcje za naruszenie zakazu udostępniania środków finansowych. Kary administracyjne mogą sięgać nawet 20 000 000 zł. Niezależnie od tego, niektóre podmioty, jak np. banki, mogą ponosić dodatkową, często surowszą odpowiedzialność wynikającą z przepisów sektorowych – w tym przypadku z ustawy – Prawo bankowe.
Opisane powyżej okoliczności mają szczególne znaczenie zarówno dla banków, jak i podmiotów zatrudniających pracowników pochodzących z Europy Wschodniej. O ile można założyć, że banki co do zasady są świadome obowiązków wynikających z przepisów sankcyjnych, o tyle po stronie innych pracodawców wiedza o zakresie tych obowiązków oraz potencjalnych konsekwencjach ich naruszenia zapewne nie w każdym przypadku jest wystarczająca. Dotyczy to również kwestii weryfikacji pracowników pod kątem obecności na listach sankcyjnych oraz skutków prawnych ewentualnego stwierdzenia takiej okoliczności.
Autor: Daniel Bednarczyk, adwokat, Lider, Senior Associate w Lawspective.
E-mail: daniel.bednarczyk@lawspective.pl