TSUE po raz kolejny potwierdził, że roszczenie banku o zwrot kapitału po unieważnieniu umowy kredytowej nie może być uznawane za przedawnione już od chwili wypłaty kredytu. W najnowszym wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, że znaczenie ma moment zakwestionowania przez konsumenta związania warunkami umowy, a także świadome stanowisko kredytobiorcy po pouczeniu go przez sąd o skutkach nieważności.

W dniu 2 lipca 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawach połączonych C-261/25 i C-262/25. Przedmiotem pytań skierowanych do TSUE była kwestia tego, od kiedy należy liczyć termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału po unieważnieniu umowy kredytowej. 

Od kiedy biegnie termin przedawnienia roszczenia banku?

Sąd polski zastanawiał się, czy zgodne z prawem UE jest stanowisko, że termin przedawnienia roszczenia banku zaczyna biec od momentu, gdy konsument zakwestionuje wobec banku ważność umowy lub nieuczciwy charakter jej postanowień. 

Trybunał uznał, że prawo UE nie sprzeciwia się rozwiązaniu, zgodnie z którym termin przedawnienia roszczenia banku rozpoczyna się w dniu, w którym konsument zakwestionował wobec banku związanie się nieuczciwymi warunkami umowy.

Przed tym momentem bank nie ma jeszcze skutecznego roszczenia o zwrot świadczeń, ponieważ konsument może nadal zdecydować się na utrzymanie umowy w mocy.

Pouczenie konsumenta jako warunek świadomej decyzji

Trybunał po raz kolejny zwrócił uwagę, że istotną rolę odgrywa kwestia pouczenia konsumenta przez sąd o skutkach nieważności. W ocenie TSUE kredytobiorca może wyrazić świadomą wolę w zakresie unieważnienia umowy dopiero po pouczeniu go przez sąd o skutkach nieważności (motyw 69).

Tym samym TSUE wyraźnie wskazał, że nie można przyjmować jako początku biegu terminu przedawnienia daty wypłaty kredytu oraz daty wpisania podobnych klauzul do rejestru klauzul niedozwolonych.

TSUE: ochrona konsumenta ma swoje granice

Trybunał utrzymał stanowisko prezentowane w ostatnich wyrokach TSUE w sprawach C-752/24 (Jangielak), C-753/24 (Rzepacz) oraz C-901/24 (Falucka), wskazując, że ochrona przysługującadecyduj konsumentom nie może prowadzić do ich bezpodstawnego wzbogacenia. TSUE wyraźnie wskazał, że po unieważnieniu umowy strony powinny co do zasady zwrócić sobie wzajemnie otrzymane świadczenia. 

Zwrot świadczeń powinien mieć charakter wzajemny

Trybunał potwierdził, że bank ma prawo żądać zwrotu wypłaconego kapitału wraz z odsetkami za opóźnienie od wezwania do zapłaty. 

TSUE ponownie zwrócił uwagę, że zasada skutecznej ochrony sądowej i równości stron wymaga, aby również przedsiębiorca miał realną możliwość dochodzenia swoich roszczeń. 

Podsumowanie

Trybunał ponownie dał jasny sygnał, że ochrona konsumentów ma swoje granice.

Obowiązek zwrotu świadczeń jest wzajemny, a brak zwrotu świadczenia przez kredytobiorcę prowadziłby nie tylko do jego bezpodstawnego wzbogacenia, ale też do naruszenia zasady proporcjonalności. Zasada skutecznej ochrony sądowej i równości stron wymaga, aby również przedsiębiorca miał realną możliwość dochodzenia swoich roszczeń.

Nie można przyjmować, że bieg terminu przedawnienia roszczeń banku rozpoczyna się w momencie uruchomienia kredytu lub wpisania podobnych postanowień do rejestru klauzul niedozwolonych, ponieważ zakwestionowanie postanowień musi nastąpić bezpośrednio przez kredytobiorcę, który powinien zostać poinformowany przez sąd o skutkach nieważności, tak żeby świadomie wyraził wolę co do upadku umowy.

Autor: Robert Wechman, radca prawny, partner, Dyrektor Departamentu Sporów Sądowych w Lawspective.

E-mail: robert.wechman@lawspective.pl