Fundacje rodzinne

Rejestrujemy i prowadzimy bieżącą obsługę prawną i podatkową fundacji rodzinnych.

TSUE potwierdza – rozliczenie teorią salda zgodne z Dyrektywą 93/13

Prawo unijne nie sprzeciwia się rozliczeniu nieważnej umowy według teorii salda – jednoznacznie uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 10 września 2026 roku w sprawie C-510/25. 

Zdaniem TSUE Dyrektywa 93/13 co do zasady nie stoi na przeszkodzie rozwiązaniu, w którym sąd kompensuje wzajemne wierzytelności stron, a konsumentowi przysługuje jedynie nadwyżka ponad wypłacony kapitał.

Sąd krajowy decyduje o sposobie rozliczenia

Trybunał wyraźnie wskazał, że dyrektywa nie nakazuje stosowania ani teorii dwóch kondykcji, ani teorii salda. Wybór należy do sądu krajowego działającego w ramach przepisów prawa krajowego. Zwrócił jednak uwagę, że ochrona konsumenta może być zapewniona także przy zastosowaniu teorii salda. 

Kluczowe jest przywrócenie równowagi stron

TSUE podkreślił, że skutki restytucyjne powinny działać w obie strony i nie mogą prowadzić do wykluczenia prawa przedsiębiorcy do odzyskania kapitału, ani do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta. Dyrektywa 93/13 nie służy wzbogaceniu kredytobiorcy kosztem banku, lecz przywróceniu równowagi stron po wyeliminowaniu nieuczciwych warunków.

Odsetki wyłącznie od nadwyżki

TSUE wyraźnie wskazał, że „sąd krajowy powinien upewnić się, że konsument ma prawo do odsetek za opóźnienie od kwoty wpłat dokonanych przez niego w wykonaniu umowy, która to kwota przekracza kwotę pożyczonego kapitału” (motyw 54). Oznacza to, że nieotrzymanie przez konsumenta odsetek od całej dochodzonej kwoty nie narusza Dyrektywy 93/13. 

Konsument musi być poinformowany o skutkach nieważności

TSUE zwrócił uwagę, że jeżeli sąd krajowy zamierza z urzędu dokonać kompensacji, to powinien poinformować o tym konsumenta i przedstawić mu wszystkie istotne konsekwencje takiego rozstrzygnięcia. Pozwoli to konsumentowi podjąć świadomą decyzję co do zgody na unieważnienie umowy.

W sytuacji, gdy konsument, po uzyskaniu od sądu informacji dotyczących skutków nieważności umowy kredytowej, nie sprzeciwi się jej unieważnieniu, późniejsze dokonanie przez sąd z urzędu potrącenia wzajemnych wierzytelności stron nie może być uznane za działanie sprzeczne z wolą konsumenta ani za naruszenie zasady kontradyktoryjności postępowania. 

Niezasadne obawy sądu krajowego

Warto również zwrócić uwagę, że Trybunał wyraźnie wskazał, że żaden z argumentów przedstawionych przez sąd odsyłający przeciwko mechanizmowi potrącenia z urzędu nie uzasadnia wniosku, że Dyrektywa 93/13 zakazuje takiego rozwiązania. W konsekwencji prawo unijne nie wyklucza możliwości dokonania przez sąd krajowy kompensacji wzajemnych wierzytelności stron nieważnej umowy, o ile następuje to z poszanowaniem wymogów proceduralnych wynikających z prawa krajowego, których spełnienie podlega ocenie sądu rozpoznającego sprawę.

Podsumowanie

TSUE ponownie zwrócił uwagę, że celem Dyrektywy 93/13 nie jest faworyzowanie konsumenta, a dążenie do przywrócenia zachwianej równowagi pomiędzy stronami. Rozstrzygnięcie sądu krajowego nie może w związku z tym prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia kredytobiorcy, którym mogłoby być zasądzenie odsetek od całej dochodzonej kwoty, a nie od nadwyżki.

Omawiany wyrok wpisuje się w linię orzeczniczą wyznaczoną przez wcześniejsze rozstrzygnięcia TSUE wydane w sprawach C-396/24 Lubreczlik oraz C-902/24 Herchoski. Trybunał po raz kolejny zwrócił uwagę na znaczenie całościowego rozliczenia wzajemnych roszczeń stron w ramach jednego postępowania sądowego. 

Autor: Robert Wechman, radca prawny, partner, Dyrektor Departamentu Sporów Sądowych w Lawspective.

E-mail: robert.wechman@lawspective.pl

© Licencja na publikację
© ℗ Wszystkie prawa zastrzeżone
[addtoany]